Trong làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, nhiều doanh nghiệp đang nuôi tham vọng xây dựng những “đội quân” AI có thể tự phối hợp, phân công nhiệm vụ và hoàn thành các dự án phức tạp mà không cần con người can thiệp. Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy một bức tranh kém lý tưởng hơn nhiều: AI khi làm việc nhóm không những không hiệu quả hơn mà còn dễ rơi vào tình trạng rối loạn giống – thậm chí tệ hơn – các tổ chức con người.

Kỳ vọng lớn, thực tế phũ phàng

Khái niệm “AI Agent” từng được xem là chìa khóa giúp doanh nghiệp tăng năng suất đột phá và cắt giảm chi phí. Viễn cảnh được vẽ ra là hàng chục tác nhân AI có thể tự trao đổi, ra quyết định và xử lý công việc chỉ trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới từ Jeremy McEntire – Trưởng bộ phận kỹ thuật tại Wander – lại chỉ ra điều ngược lại. Theo ông, AI hoạt động tốt nhất khi làm việc độc lập. Khi bị đặt vào hệ thống đa tác nhân với nhiều tầng phối hợp, hiệu suất giảm mạnh và tỷ lệ thất bại tăng đáng kể.

Khi AI cũng “vô tổ chức” như con người

Điểm đáng chú ý là các AI Agent mắc phải những vấn đề rất quen thuộc trong môi trường công sở:

   •    Bỏ qua chỉ dẫn của nhau

   •    Làm trùng lặp công việc

   •    Không biết phân quyền hợp lý

   •    Lập kế hoạch chồng chéo dẫn đến “tê liệt” hệ thống

Trong thử nghiệm, một AI đơn lẻ đạt tỷ lệ thành công tuyệt đối. Nhưng khi triển khai mô hình phân cấp (AI giao việc cho AI), tỷ lệ thất bại tăng lên 36%. Với mô hình nhiều AI phối hợp ngang hàng, con số này lên tới 68%. Đáng nói hơn, một quy trình gồm 11 bước phức tạp đã tiêu tốn toàn bộ ngân sách chỉ để lập kế hoạch mà không tạo ra bất kỳ kết quả thực thi nào.

Vấn đề không nằm ở công nghệ

Theo các chuyên gia, nguyên nhân không phải do năng lực xử lý của AI mà nằm ở bài toán điều phối. Diptamay Sanyal từ CrowdStrike cho rằng lỗi tăng nhanh theo độ phức tạp, đặc biệt do việc truyền tải ngữ cảnh giữa các AI dễ bị sai lệch. Trong khi đó, Nik Kale của Cisco nhận định mỗi lần “bàn giao” giữa các hệ thống là một lần thông tin bị biến dạng. Khác với con người có thể trao đổi trực tiếp để làm rõ vấn đề, AI thiếu hoàn toàn khả năng này. Các chuyên gia đồng thuận rằng giá trị thực sự của AI hiện nay không nằm ở việc tạo ra một “trí tuệ tập thể tự phát”, mà ở khả năng tự động hóa các nhiệm vụ rõ ràng, lặp lại với độ chính xác cao.

Lối đi thực tế: kiểm soát thay vì tự do

Vậy doanh nghiệp nên làm gì?

Câu trả lời được nhiều chuyên gia đưa ra là xây dựng một “lớp điều phối” (orchestration layer) thay vì để AI tự do tương tác. Shivanath Devinarayanan từ Asymbl cho biết công ty ông đã triển khai hơn 150 AI Agent, nhưng tất cả đều được kiểm soát chặt chẽ. Mỗi tác nhân có vai trò rõ ràng, dữ liệu đầu vào – đầu ra được định nghĩa cụ thể, và luôn có điểm kiểm tra của con người khi cần thiết.

Mô hình hiệu quả nhất hiện nay là sự kết hợp giữa:

   •    AI chuyên biệt cho từng nhiệm vụ

   •    Con người giám sát và ra quyết định

   •    Hệ thống điều phối trung tâm đảm bảo luồng công việc rõ ràng

Bài học cho doanh nghiệp

Cơn sốt AI Agent đang nhắc lại một nguyên lý quen thuộc: công nghệ không thể bù đắp cho một hệ thống tổ chức yếu kém. Nếu quy trình chưa rõ ràng, việc thêm AI chỉ khiến sự hỗn loạn diễn ra nhanh hơn – và tốn kém hơn. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên bắt đầu từ những AI đơn lẻ cho các tác vụ cụ thể, trước khi nghĩ đến việc xây dựng một hệ thống đa tác nhân phức tạp.

Nói cách khác, AI không phải là “biệt đội siêu anh hùng” tự vận hành, mà là công cụ mạnh mẽ – nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cấu trúc quản trị đủ chặt chẽ.

*Nguồn: The Verge, Cnet