Nhiều công nghệ hiện đại như máy quét CT, robot hình người hay trí tuệ nhân tạo thường được xem là thành tựu của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, các thư tịch cổ Trung Quốc cho thấy từ hàng nghìn năm trước, con người đã từng hình dung về những thiết bị có khả năng hoạt động tương tự công nghệ ngày nay.

Trong nhiều ghi chép thời phong kiến, các học giả và người kể chuyện Trung Hoa mô tả hàng loạt vật thể kỳ lạ có thể “nhìn xuyên” cơ thể người, tự động vận hành như sinh vật sống và hỗ trợ con người trong nhiều công việc thường nhật. Một trong những truyền thuyết nổi tiếng xuất hiện trong cuốn Duyang Miscellaneous Records thời nhà Đường. Văn bản này nhắc đến “gương bất tử” – vật thể được cho là có khả năng phản chiếu toàn bộ nội tạng bên trong cơ thể người soi vào.

Theo mô tả, thiết bị giống một phiến đá khổng lồ được đánh bóng. Người mắc bệnh có thể xác định vị trí đau yếu trong cơ thể để tìm phương pháp chữa trị phù hợp. Ý tưởng này khiến nhiều nhà nghiên cứu hiện đại liên tưởng đến công nghệ chẩn đoán hình ảnh và máy quét CT ngày nay.

Một số văn bản khác như The Legacy of Kaiyuan and Tianbao còn mô tả phiên bản nhỏ hơn của “gương soi bệnh”, có kích thước đủ để mang theo bên người, tương tự thiết bị y tế cá nhân hiện đại.

Trong Yuanhua Ji, truyền thuyết tiếp tục kể về chiếc gương cổ được ngư dân ở hồ Thái Hồ vớt lên từ đáy nước. Chiếc gương được cho là có thể hiển thị các tổn thương bên trong cơ thể người soi vào. Theo câu chuyện, nhiều người sau khi soi gương đã bất tỉnh nhưng tỉnh dậy thì bệnh tật biến mất.

Một truyền thuyết khác trong Record from the Pine Window mô tả chiếc gương đồng dưới sông Tần Hoài có khả năng cho người soi nhìn thấy máu lưu thông cùng hoạt động của các cơ quan nội tạng theo thời gian thực. Các nhà nghiên cứu cho rằng những câu chuyện này phản ánh trí tưởng tượng rất sớm của con người về việc theo dõi sức khỏe bằng công nghệ – điều đang trở thành xu hướng lớn trong y học hiện đại.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực y học, nhiều thư tịch cổ Trung Quốc còn xuất hiện các mô tả giống robot và máy móc tự động. Trong tác phẩm Liezi, nghệ nhân Yan Shi được cho là đã trình diễn trước Chu Mục Vương một “người máy” có ngoại hình và cử động giống hệt con người. Hình nhân này có thể hát, múa và biểu diễn trước triều đình. Theo mô tả, cỗ máy được làm từ da, gỗ, keo và sơn mài. Nó chân thực đến mức nhà vua từng tưởng nhầm là người thật. Chỉ khi Yan Shi tháo rời toàn bộ cơ cấu bên trong, mọi người mới nhận ra đó chỉ là một cỗ máy cơ khí.

Lỗ Ban – nhân vật được xem là tổ nghề mộc của Trung Quốc

Ngoài ra, nhiều truyền thuyết khác cũng kể về các hình nhân gỗ có thể xoay người, bật nhảy hoặc vận hành nhờ cơ chế cơ học đơn giản. Những phát minh này thường xuất hiện trong nghi lễ hoặc các buổi biểu diễn thời cổ đại. Lỗ Ban – nhân vật được xem là tổ nghề mộc của Trung Quốc – còn được cho là đã chế tạo chim gỗ có thể bay nhiều ngày liên tục. Đến thời Tam Quốc, Gia Cát Lượng gắn liền với truyền thuyết về “trâu gỗ ngựa máy”, thiết bị vận chuyển quân nhu có khả năng chở hàng nặng trên quãng đường dài.

Trong khi đó, nhà phát minh Mã Quân được cho là đã cải tiến xe chỉ nam bằng hệ thống bánh răng phức tạp, đồng thời chế tạo nhiều hình nhân chạy bằng nước có thể đánh trống, thổi sáo và nhào lộn.

Đến thời Đường, trí tưởng tượng công nghệ của người Trung Quốc tiếp tục phát triển mạnh. Nhiều tác phẩm văn học mô tả người hầu cơ khí, thiết bị đánh cá tự động và các hình nhân biết ca hát, nhảy múa.

Dù phần lớn chỉ tồn tại dưới dạng truyền thuyết và văn học dân gian, các ghi chép này cho thấy từ hàng nghìn năm trước, con người đã bắt đầu tưởng tượng về những cỗ máy có khả năng hỗ trợ y học, thay thế lao động và mô phỏng chính con người – những ý tưởng đang dần trở thành hiện thực trong thời đại công nghệ hiện nay.

 - Trích nguồn: GenK